VanWaarde is door de Unie van Waterschappen gevraagd om een strategie te ontwikkelen voor het verkrijgen van een einde afvalstatus, specifiek voor grote biobased afvalstromen die als grondstof kunnen dienen. De traditionele route is momenteel zo omslachtig dat deze wordt gezien als een van de belangrijkste juridische barrières voor de circulaire economie. Uit gesprekken met diverse betrokken partijen bleek dat het optimaliseren van het huidige systeem geen oplossing biedt,vanwege de bestaande cultuur, beperkte capaciteit bij overheidsinstanties en de complexiteit van het onderwerp.
De conclusie was dat alleen een systeemdoorbrekende aanpak tot een effectieve oplossing zou leiden. Op dat moment was er echter geen duidelijke ‘natural owner’ voor deze verantwoordelijkheid. Meerdere partijen hadden belang, maar niemand voelde zich volledig verantwoordelijk. VanWaarde heeft daarom het initiatief genomen om belanghebbenden samen te brengen in een tijdelijke alliantie,bestaande uit de Unie van Waterschappen, InvestNL, Groene Chemie Nieuwe Economie en VNO-NCW. Ook werd nauw contact opgebouwd met het Ministerie van I&W en de Omgevingsdiensten. Deze fase duurde ruim een jaar.
Van een alliantie met hart voor de opgave en focus op de essentie naar mogelijke oplossingen
Experimenteerfase
In opdracht van het Versnellingshuis is een Moonshot-traject gestart, waarbij de casus rond het verwaarden van slib tot grondstof voor de productie van PHA (een biobased plastic) centraal stond. Samen met de betrokken partijen is gezocht naar de meest geschikte systeemdoorbrekende oplossingsrichting voor het efficiënt verkrijgen van een einde afvalstatus. Al snel bleek dat de route van zelfbeoordeling het meest kansrijk was: hierbij ligt de verantwoordelijkheid voor het verkrijgen van de einde afvalstatus bij de producent of afnemer, in plaats van bij het bevoegd gezag. Ook deze fase duurde ruim een jaar.
Oplossingsfase
VanWaarde heeft het idee van zelfbeoordeling verder uitgewerkt, samen met Aquaminerals en Ecomatters, en met de alliantiepartners als informele opdrachtgever. Onder leiding van VanWaarde is een werkwijze en eerste concepttool ontwikkeld die ondernemers ondersteunt bij het opstellen van een dossier voor zelfbeoordeling. Hiermee kunnen zij op een efficiënte manier zelf
Van een werkende oplossing naar breed gebruik en beheer
Opschalingsfase
Het werkwijze en het eerste concept van de tool is getoetst en inmiddels omarmd door veel partijen. Het point of no return voor deze werkwijze en tooling als dèoplossing voor de maatschappelijke opgave is bereikt. Nu start de volgende fase,waarin VanWaarde samen met het Versnellingshuis, een nog bredere groep alliantiepartners, Aquaminerals, Ecomatters en NEN werkt aan het verrijken en opschalen van de werkwijze en een bijbehorende tool. Het doel is een geverifieerde standaard te creëren die als nieuwe norm kan dienen. Deze fase start nu en zal naar verwachting drie jaar duren, met als einddoel het ‘Nieuwe Normaal’.
Nieuwe Normaal
Zodra de werkwijze en de tool gereed zijn en de opschaling ervan een feit, werkt de alliantie onder regie van VanWaarde aan het organiseren van het beheer en het verder borgen van deze nieuwe standaard. De verantwoordelijkheid verschuift dan van overheid naar ondernemers, ondersteund door tooling en procesverificatie. Hiermee is de systeemdoorbrekende oplossing gerealiseerd en de transitieopgave voltooid.
Samenvatting van de aanpak
VanWaarde heeft in eerste instantie een positie ingenomen tussen de maatschappelijke behoefte aan een systeemdoorbrekende oplossing en de partijen die wel belang hadden, maar aanvankelijk geen verantwoordelijkheid wilden nemen. Dit noemen we ook wel de ‘valley of death’ van transitieopgaven. VanWaarde overbrugt deze door:
1. De opgave scherp te krijgen en er draagvlak voor te vinden bij een klein diepe alliantie;
2. Samen met de alliantiepartners een visie te ontwikkelen op mogelijke oplossingsrichtingen;
3. Te experimenteren en door eerste stappen de haalbaarheid van ten minste één preferente oplossingsrichting aan te tonen;
4. Breed draagvlak en opschaling te realiseren voor deze oplossing.
Langs deze lijn wordt een systeemdoorbrekende oplossing ontwikkeld, die zonder het initiatief van VanWaarde als transitiemanager niet tot stand was gekomen. Meer weten over een systeemdoorbrekende oplossing? Neem gerust contact op met ons!