Samen werken aan preventie die werkt

Gezond leven begint waar mensen wonen, werken, leren en leven. 

Mensen maken pas aanspraak op zorg als ze ziek zijn. Dit lijkt logisch omdat we het altijd zo hebben gedaan. Nu er steeds meer bekend wordt over preventie en de impact op een gezond leven, groeit de focus op voorkomen in plaats van genezen. Om die beweging kracht bij te zetten werkt ZonMw samen met ons aan het preventieprogramma: een programma waarbij enerzijds wordt gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe kennis en anderzijds aan het implementeren en toegankelijk maken van bestaande kennis over gezondheid.  

De Nederlandse zorg- en welzijnssector staat onder druk 

We worden steeds ouder en meer mensen leven met chronische aandoeningen, mentale problemen of gezondheidsachterstanden. Tegelijkertijd zijn er niet genoeg mensen en middelen om in de groeiende zorgvraag te voorzien. De zorgsector staat dus onder druk. Ziekte voorkomen door preventief aan gezondheid te werken is daarom in opmars. Zo bevorder je de gezondheid en het welzijn én kun je de druk op de zorgsector verlagen. Daarom kijkt de sector steeds nadrukkelijker hoe zij de transitie van behandelen naar preventie kunnen versnellen.  

Hierbij is het belangrijk om verder te kijken dan iemands leefstijl of aanleg. Gezondheid wordt ook bepaald door de sociale, fysieke, digitale omgeving van een persoon. Dit betekent dat preventie vraagt om een integrale aanpak, waarbij professionals, beleidsmakers en burgers uit verschillende domeinen samenwerken. In de praktijk zien we echter dat samenwerking complex is door de verschillen in rollen, verantwoordelijkheden en belangen. Ook vraagt preventie om gerichte onderbouwing. Het is belangrijk om goed te begrijpen welke interventie passend is bij welke situatie. Dit is nog niet altijd het geval, omdat beschikbare kennis over effectieve preventie beleidsmakers en professionals niet of te laat bereikt.  

De rol van ZonMw 

ZonMw programmeert en financiert onderzoek en vernieuwing op het gebied van gezondheid, zorg en welzijn. Zo loopt er een doorlopend preventieprogramma waarmee ZonMw bijdraagt aan het ontwikkelen van nieuwe kennis en het implementeren en toegankelijk maken van bestaande kennis. Daarbij betrekt ZonMw professionals uit de praktijk en het beleid, onderzoekers en burgers. In het preventieprogramma ligt de focus op een zo gezond mogelijk leven in een gezonde leefomgeving en worden subsidies verstrekt om kennis over preventie en gezondheidsbevordering te ontwikkelen, implementeren en op te schalen. Het programma sluit aan op de vierjaarlijkse cyclus voor het gezondheidszorg- en preventiebeleid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Steeds weer bouwt ZonMw voort op wat in de vorige programmaperiode is gestart en versterkt de organisatie de resultaten daarvan. 

Belemmerende patronen rondom preventie doorbreken 

Preventie is dus geen nieuw onderwerp. Doordat er al meerdere jaren aan het onderwerp wordt gewerkt, wordt ook steeds meer duidelijk hoe alles samenhangt. Daarmee zijn ook structurele patronen in het zorg- en welzijnssysteem zichtbaar die de opschaling van preventie belemmeren:  

1. Voor impactvolle preventie is het noodzakelijk om over de grenzen van domeinen en disciplines heen te werken. Dit vraagt om eenduidige sturing, die vaak ontbreekt. Dit werkt door in de uitvoering: samenwerking tussen partijen is afhankelijk van vrijwillige afstemming, tijdelijke afspraken en lokale initiatieven, in plaats van dat deze structureel is geborgd.  

2. Daarnaast is er de afgelopen jaren veel kennis ontwikkeld over effectieve preventie, maar wordt deze kennis nog niet of niet goed toegepast.  

3. Verder blijven structurele investeringen uit. Er wordt gestuurd op kortetermijnrendement, terwijl preventie juist vraagt om langetermijn investeringen.  

Het omarmen van complexiteit 

Wij traden op als adviseur, sparringpartner en schrijver voor het programma. Zo hebben we ZonMw geholpen om de theorie en denkbeelden die begrepen werden onder medewerkers, tastbaar te maken en op papier te zetten. Denk bijvoorbeeld aan het vaststellen van de effecten van het programma en of dit daadwerkelijk bijdraagt aan de opgave waar we voor staan. Dit maakt de complexiteit behapbaar, waardoor op een impactvollere manier invulling kan worden gegeven aan het programma.   

Hierin komt onze realisatiekracht en praktijkervaring vanuit andere opgaven op het gebied van het sturen op en inrichten van preventie goed van pas. Preventie gaat onder andere over sporten en bewegen, gezond eten en voorlichting geven over gezondheidsrisico’s. Dit raakt vele zorgdisciplines. Daarmee ontstaat ook de noodzaak om niet alleen binnen, maar zeker ook over de grenzen van sectoren heen de samenwerking op te zoeken. Dit speelveld kennen we inmiddels goed en daardoor kunnen we ZonMw en andere samenwerkingspartner goed ondersteunen bij het waarmaken van Transitieopgaven.